Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 1 juli 2019

Kadernota 2019; Politiek is een oefening in nederigheid

“De laatste Kadernota van de vorige raadsperiode in 2017 noemde ik een mijlpaal. Voor het eerst in 7 jaar hoefde Haarlem niet meer te bezuinigen. Door financiële discipline was de schuld met 70 miljoen gedaald. Er ontstond ruimte om eerdere bezuinigingen terug te draaien, Haarlem ging weer vooruit. De provincie complimenteerde ons met de aanpak van de schuldenlast en het vasthouden aan onze eigen financiële afspraken. Er waren investeringen in de toekomst van de stad nodig en die financiële ruimte hadden we gemaakt, samen, door verstandig beleid. Vol goede moed en elan begonnen we aan een nieuwe periode. We maakten afspraken over investeringen in de groei van de stad. De exploitatie bood meer ruimte om ambities in te vullen.

Je kunt in een coalitie nieuw beleid verkennen, je kunt zelfvertrouwen hebben na een moeizame periode, maar dan komt er altijd een onverwachte wending in het plot, die de agenda dicteert. Maar dat is ook politiek. U kent die uitspraak vast “events, dear, events”.
Dat zijn de uiteindelijk de dingen die leidend zijn in de politiek van alledag. Zo komt politiek weer neer op een oefening in nederigheid.

Het effect daarvan zien we terug in de Kadernota. Dit is een Kadernota van een college, die het zich allemaal iets anders had voorgesteld. Een college dat eerder dat verwacht is overvallen door de realiteit. Een Kadernota waarin de realiteit in de weg zit tussen ambities, visies, dromen en daadwerkelijke daden. Want zonder dromen geen daden, maar zonder geld gebeurt er niets. En bij grote ambities hoort een gedegen financiële meerjarenplanning. Net zoals je thuis weet dat als je een nieuwe keuken koopt, dat moet je plannen.
Ik wil het met u gaan hebben over ambities en daarna over de realisatie van die ambities.

Ambities
En wat zien wij nu. In ieder geval heel mooie ambities. Wij zijn trots op dit college. Wij zijn ingestapt op een duurzaam college, ambitieus ook. Er is geld. Er kan geïnvesteerd worden. In onderwijs, in mobiliteit, in groei van de stad. De afgelopen maanden zijn er vijf ontwikkelvisies besproken in de commissie Ontwikkeling en ter inspraak gelegd. D66 is tevreden met de aandacht voor de voorzieningen die bij deze groei horen. Wel blijkt dat juist die voorzieningen, zoals onderwijshuisvesting, moeilijk in te tekenen zijn als de grond niet van de gemeente is.
College, hoe gaat u zorgen dat deze geplande voorzieningen wel gerealiseerd worden in de ontwikkelzones?

De plannen maken Haarlem een nog mooiere stad. Hoge kwaliteit, veel aandacht voor de openbare ruimte en investeringen in mobiliteit waar alle Haarlemmers van profiteren. Toch ziet D66 dat de woningaantallen knellen in een aantal visies terwijl de ambitie van 10.000 woningen toevoegen zeer goed haalbaar lijkt. In de visie van D66
legt u te eenzijdig de nadruk erop dat die 10.000 woningen in de 8 ontwikkelvisies gerealiseerd moeten worden. College, ziet u ook dat de doelstelling van 10.000 woningen niet alleen vanuit de ontwikkelvisies hoeft te komen, maar dat er daarbuiten ook nog ruimte is?

Formatie
Ambities kun je niet realiseren zonder goede mensen. Op de capaciteit is al jaren bezuinigd. Het ligt politiek ook vaak niet lekker. Het voelt toch een beetje als investeren in jezelf, terwijl het publieke geld toch bij de mensen in de stad terecht moet komen. Maar als wij echt wat willen laten zien aan Haarlem. Als we verschil willen maken en alle ambities en investeringen willen uitvoeren, dan zul je meer goede mensen moeten hebben, die dat kunnen uitvoeren. Wij steunen het college in haar ambities om volgend jaar geld vrij te maken voor uitbreiding van de formatie.
College, volgens de management letter van onze accountant zijn binnen onderdelen van ons primaire proces bevindingen gedaan, die dermate van belang en kritisch zijn dat  geadviseerd wordt om daar actie op te ondernemen. Het gaat dan bijvoorbeeld om belangrijke processen als aanbestedingen, subsidies, investeringen, IT en de WMO. Is het budget dat in de kadernota wordt vrijgemaakt voldoende om adequate beheersmaatregelen te organiseren op deze belangrijke processen?

Sociaal domein
Net als andere gemeenten worstelt ook Haarlem met sluitend begroten in het sociaal domein. We hebben een grote verantwoordelijkheid om iedereen te voorzien van de juiste zorg. En die zorg drukt ons zwaar op de schouders. We hebben een tekort van 3 tot 3,5 miljoen op de jeugdzorg. Een tekort wat het Rijk nu dekt. Daarnaast hadden we in 2018 oplopende wachttijden rondom de Wmo, sommige Haarlemmers moesten maar liefst 6 maanden wachten. Daarvan heeft mijn fractie en deze raad gezegd, dat niet meer. In de huidige Kadernota is er een bedrag van 8 ton genoemd in de risicoparagraaf om de wachttijden weg te werken, dat blijkt niet realistisch.* Dit houdt onvoldoende rekening met de wijziging in het abonnementstarief. De aanvragen dus ook de wachttijden voor de Wmo lopen weer op met ongeveer 20% meer Wmo aanvragen. We vragen daarom aan het college; Waarom kon u dit risico niet beter inschatten? Hoeveel kosten verwacht het college dit jaar extra te moeten maken voor de Wmo? Wat voor consequenties heeft dat voor de rest van de Kadernota? Kunt u al een schatting geven of de meicirculaire voldoende soelaas biedt?
In de commissie samenleving van juni heeft de wethouder een extern onderzoek rondom de Wmo wachttijden aangeleverd. En een van de conclusies daaruit is dat de Wmo aanvragen de komende jaren tot wel 35% kunnen toenemen. Door ontwikkelingen als vergrijzing, langer thuiswonen, is dit het nieuwe normaal. De wijze waarop de gemeente dit proces nu organiseert is niet toereikend is om de vraag aan te kunnen. Elk 10 fte erbij is niet vol te
houden. Er zijn aanbevelingen gedaan om het proces structureel te verbeteren. Dat zegt alleen nog niets over zorgkosten. Hoe houdt het college daar rekening mee in de komende jaren? Is er genoeg zorg ingekocht, kunnen aanbieders de toenemende zorgvraag aan?

Zoals ik al begon D66 vindt het belangrijk dat deze gemeente goede zorg levert aan haar inwoners. Daarvoor is het essentieel dat we toewerken naar een toekomst met een sluitende begroting in het sociaal domein, zodat inwoners van Haarlem er vanuit kunnen gaan dat de gemeente stabiel en betrouwbaar de nodige zorg zal blijven leveren.
De realisatie van ambities Ambities hebben is een ding, maar ja, dan gebeuren er dingen, events en komen er
tegenvallers, tekorten en tegenvallende inkomsten. Daar moet een college dan wat mee. We zien in deze Kadernota duidelijk dat het college nu geen moeilijke en pijnlijke keuzes wilde maken. Die komen bij herijking. Dat kan D66 begrijpen. Het college maakt de keuze om tekorten te dekken uit reserves en P.M. posten. Dat kan allemaal net aan en heeft tot gevolg dat er een Kadernota ligt die geen tegenvallers meer kan opvangen. Er ligt wel de verantwoordelijkheid om spoedig tot een degelijker meerjarenbeeld te komen.

U doet echter wel een paar cruciale dingen. U legt zichzelf , ogenschijnlijk, geen enkele beperking op. U schrapt geen uitgaven en doet voor ongeveer 2 miljoen aan voorstellen voor beleidsintensiveringen. Daarnaast doet u voor 1,6 miljoen aan budgetoverhevelingen. Ambities blijven onverminderd hoog. College, welke garantie heeft u dat deze activiteiten dit jaar wel uitgevoerd gaan worden en hoe wenselijk is dat?

U verhoogt tegen coalitieafspraken in wel de OZB en u neemt een voorschot op het verhogen van het aantal investeringen zonder dat er een compleet beeld is over de status van het huidige afgesproken pakket aan investeringen, de schuldontwikkeling en de markteffecten van de huidige aanbestedingen, daarvoor dienen wij met de coalitie een amendement in.

Nu ligt er inmiddels een meicirculaire die er niet om liegt. Wij zullen daarom nu geen amendement indienen om de OZB-verhoging terug te draaien. We zien dat er pijnlijk keuzes gemaakt moeten worden en dat een aantal coalitieafspraken beginnen te schuren. College dit betekent dat u voor de begroting nog serieus aan het werk moet. College dit betekent dat u voor de begroting nog serieus aan het werk moet. We verwachten van u
een goed en breed afgewogen voorstel.

Tenslotte
D66 wil ambities vasthouden en pragmatisch genoeg zijn om ambities bij te stellen met altijd het uiteindelijke doel; een stad die klaar is voor de toekomst, voor ogen. D66 zal samen met college, coalitie en rest van de raad bij de herijking de koers bijsturen.