Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 4 november 2019

Begroting 2020; De overval vanuit het Rijk

Voor de zomervakantie had ik me opgegeven om een zogenaamde keuzecursus te geven aan de klas van mijn jongste zoon, die zit groep 7 van de basisschool. Het was zo ongeveer het enige moment in de week dat ik niet met politiek bezig was en ik dacht de kinderen iet te kunnen leren. Er melden zich 8 jongens aan, meisjes kon ik helaas niet interesseren. Op de 3 e vrijdagmiddag, nadat ze hun eigen politieke partijen hadden opgericht, fietsen we naar het stadhuis. Hier in deze zaal deden we een debatspel. Trouwens best een uitdaging hoor 8 kinderen in een zaal met microfoontjes en knopjes, maar dat terzijde. Ze moesten met elkaar 100 punten verdelen over voorzieningen voor een stad en een meerderheid zien te krijgen voor hun eigen voorstellen. Dat er een school moest komen waren ze het snel over eens, maar daarna werd het moeilijker. Uiteindelijk werden ze zelfs boos op elkaar. Ze vonden de voorstellen van de anderen soms zo ontzettend stom; “wie wil er nou in een hondenuitlaatplaats, daar heb je toch niets aan?!”
En ook na afloop bleef dat gevoel nog een tijd bij ze.

En ik wil u best verklappen dat het zo ook wel ging in de coalitie. We werden ook een beetje boos op elkaar en elkaars voorstellen soms ook stom en toch moet je eruit zien te komen met elkaar. Tenminste zo zitten wij wel in elkaar. We hebben hier allemaal een bepaalde verantwoordelijkheid met elkaar om de stad te besturen, zo voel ik dat echt. In goede en slechte tijden.

Want hoe ambitieus deze coalitie ook begon. Tijdens de Kadernota constateerden wij al dat dit college zich had laten overvallen door de realiteit. U weet wel; “events, dear events”. En dat ging nog even door. Daarna kwam de meicirculaire en u weet allen dat die slecht nieuws bracht. Dit bracht ons in een bizarre situatie. Het rijk heeft geld, maar krijgt het niet op en daardoor moeten gemeenten bezuinigen. De wereld op zijn op kop. Gelukkig heeft de Tweede Kamer wel snel gereageerd op onze luidende noodklok. Een motie van D66 en CU om de systematiek te wijzigen en gemeentebegrotingen stabieler te maken, werd aangenomen.
Minister Ollongren heeft zelf toegezegd te willen kijken of ze daar in 2020 al wat aan kan doen.

Maar dat is nog toekomstmuziek. Hoe slecht dit ook valt uit te leggen, het is wel echt waar. Haarlem moet nu bezuinigen. Coalitieoverleg hierover was niet makkelijk, maar we hebben gedaan wat we moesten doen. De grote lijnen zijn bekend. De lasten stijgen, investeringen stellen we uit en we bezuinigen. De bezuinigingen zijn voor iedereen pijnlijk. Zo heeft D66 echt gevochten om de stijging van de OZB beperkt te houden. Door de overval vanuit het Rijk is het resultaat snel tot stand gekomen. Dat betekent dat het niet altijd even zorgvuldig kon zijn, zo hadden wij graag dat het college een gesprek met de stad en de raad had georganiseerd zoals bij de vorige grote bezuinigingsoperatie in 2010. We vragen van het college bij de verdere uitwerking de raad en de stad wel zo goed mogelijk mee te nemen.
En ooit komt het weer goed.

We verwachten dat we bij de Kadernota volgend jaar beter nieuws hebben, dat we weer trap op gaan met het Rijk. De september circulaire wijst daar
wel op. Er zit in deze raad voldoende kracht om bezuinigingen in het sociale domein terug te draaien. D66 wijst ook op wat anders let op ons onderhoudsvoorraad, want dat is ook schuld en lopen onze woonlasten uit de pas met andere grote gemeenten, maar het
allerbelangrijkste zijn onze investeringen.

De stad schreeuwt om investeringen; onderwijs, mobiliteit en klimaat. De aanbestedingen zijn steeds duurder, we bouwen door en voorzieningen moeten mee groeien. Onze begroting moet ruimte houden om al die noodzakelijke investeringen te kunnen dragen. Na dit slechte nieuws is er toch ook nog goed nieuws in deze begroting. Ambities blijven staan. Investeringen in de stad gaan door. Ik wil het met u hebben over het sociale domein.,
de klimaatplannen en wonen.

Sociale Domein
Het hek om delen van het sociale domein verdwijnt. Een beetje een technisch verhaal. aar nu het Rijk niet langer haar middelen specifiek aanmerkt voor het sociale domein is het terecht dat ook Haarlem geen hekken in haar begroting zet. Dan kunnen wij integraal onze afwegingen maken. Hiermee doen we recht aan onze eigen beleidsvrijheid in dit huis en kunnen we beter inspelen op de ontwikkelingen en de behoeften in de stad. Bureau AEF heef een goed rapport opgeleverd over sturing geven aan het sociale domein, dat vorige week in de commissie samenleving is besproken. En ook zij komen tot de conclusie dat het hek om het sociaal domein meer en meer een fictie is en onhoudbaar als we daadwerkelijk willen gaan sturen in het sociaal domein. D66 vindt het van het allergrootste belang dat Haarlem meer grip en inzicht krijgt op de sturing in het sociale domein. En zeker in tijden van krapte kunnen we het ons niet veroorloven dat geld niet op goede wijze wordt besteed. Het hek heeft zeker z’n nut gehad, maar het heeft niet geleid tot grip op het sociaal domein.

Natuurlijk kunnen er wel afspraken gemaakt worden over de autonome ontwikkelingen van budgetten in het sociaal domein en als ik het AEF rapport goed heb belezen, heeft het college ook huiswerk gekregen van het AEF om de nodige systematiek uit te werken in aanloop naar de Kadernota 2020. Hier staan wij achter en wachten het voorstel van het college af.

De bezuinigingen in het sociaal domein vallen ons natuurlijk ook zwaar. We hebben de opgelopen gaten gedicht wat betreft de tekorten in de Wmo en de Jeugdzorg door de bijdrage van het Rijk in de meicirculaire. Uiteindelijk komt er wel 7,8 miljoen bij. Maar daarmee zijn we er nog niet, de uitgaven nemen vooralsnog alleen maar toe. Daarbij zijn we door het Rijk ook gekort op bijna alle andere beleidsterreinen buiten het sociaal domein. Bij de aanstaande bezuinigingen heeft D66 integraal naar de begroting gekeken en het kan niet zo zijn dat het sociaal domein dan niet ook wordt meegenomen. Hier is Haarlem niet uniek in, bijna alle gemeenten in Nederland zijn hiertoe genoodzaakt.

Klimaat
Duurzaam Doen: Daadkracht voor een groen, groeiend, sociaal en leefbaar Haarlem. Is de volledige titel van ons coalitieprogramma. Qua visie is het college op gebied van duurzaamheid goed op weg. Tegelijkertijd draait het uiteindelijk om het resultaat buiten. Het komende jaar zal moeten blijken hoe we de energietransitie in gang kunnen zetten met behoud van draagvlak in onze gemeente. We zijn natuurlijk ook
een sociale en leefbare stad. *

U weet ik houd van een citaat op zijn tijd. Een IJslandse schrijver ene Magnason zei ; “We hebben een intense liefdesrelaties met de toekomst”. Hij bedoelde daarmee dat motivatie voor een goede toekomst niet komt van abstracte getallen zoals “Haarlem Klimaatneutraal in 2030”, stel dat je nog 40 jaar leeft en dan een kleinzoon hebt van 5 jaar. Als die 90 jaar wordt dan zijn we in 2149 belandt. Dan leeft er nog steeds iemand waarvan je hebt gehouden. Dat kan mensen beter motiveren.

Wonen
De MetroPool regio Amsterdam tekende net voor het zomerreces een woondeal met minister Ollongren. Rijk en regio spraken daarin af zich in te zetten voor het realiseren en behouden van betaalbare woningen in het middensegment. De binnenstedelijke ontwikkellocaties van Haarlem zijn aangewezen als een van de 8 sleutelgebieden. Wij vragen de wethouder hoe Haarlem optimaal van inzet van het Rijk kan profiteren. Daarbij vagen we naast aandacht voor het middensegment specifiek zijn aandacht voor de bereikbaarheid van onze stad. We zien dat er in de MIRT met het Rijk over andere ontwikkellocaties wel afspraken zijn gemaakt, maar Haarlem staat daar niet bij. Het risico is, dat bij MRA en Rijk gedacht wordt dat in bestaand stedelijk gebied het al wel goed geregeld is met de bereikbaarheid. De realiteit is, dat Haarlem qua bereikbaarheid achteruit kachelt. En dan heb ik het ook over het OV.
De goede dingen doen en deze dingen goed doen. Daar denken wij aan als het in onze gemeente gaat om het fysieke gebruik van onze stad. Voor deze raad is de
structuurvisie openbare ruimte: Haarlem Groen en bereikbaar een leidraad als wij
kijken naar de toekomst van mobiliteit in onze stad.
Dit betekent dus:
-ruimte voor verblijf;

-ruimte voor fietsers en voetgangers
-ruimte voor hoogwaardig Openbaar vervoer en
-bundelen van autoverkeer op de regioring

Bij elke investering en bij elk beleidsvoorstel willen wij terug zien hoe dit bijdraagt aan dit breed gedragen toekomst beeld. Helaas is dit niet altijd duidelijk. Voor dit
toekomstbeeld moeten we namelijk de goede dingen doen en keer op keer deze dingen (dagelijks beheer, groot onderhoud of herontwerp) goed doen. Zo maken wij
ons grote zorgen over de planningen als uit technische vragen blijkt dat het fietspad aan de Rijksstraatweg niet begroot is in het Investeringsplan. Wethouder, hoe ziet u voor zich dat er hier de komende 5 jaar gefietst gaat worden?

Tenslotte:
Het Rijk overviel ons en we het college liet zich overvallen door de realiteit. Wij moeten het met elkaar oplossen. We voeren de strijd hier met elkaar en daarna drinken we hopelijk samen een glas, om niet al te boos op elkaar weer naar huis te gaan. De essentie van democratie is een geweldloze overdracht van macht en daarmee, wat mij betreft, het best bekende alternatief voor oorlog.Dit betekent voor ons dat er rekening wordt gehouden met investeringsmogelijkheden en
keuzevrijheden van onze, bijvoorbeeld oudere, Haarlemmers.