Steun ons en help Nederland vooruit

woensdag 1 juli 2020

Kaderbrief 2020; over ambities in de nieuwe realiteit

Als ik aan mijn collega’s of vrienden probeer uit te leggen hoe politiek nou werkt, dan zeg ik altijd “het kan vriezen of dooien in de politiek”. Als je denkt dat er echt politiek draagvlak is voor een bepaald besluit dan kan zich altijd een gebeurtenis voordoen, waardoor alles weer anders loopt. Wat dat betreft is het net het echte leven.  

Aan het begin van deze coalitieperiode dachten we dat de bezuinigingen eindelijk achter de rug waren. Dat we de 7 magere jaren hadden gehad. Toen kwam de Kadernota in 2019. De Kadernota van een college wat werd overvallen  door de realiteit. Na de grote tegenvallers in het Sociale Domein werden we dit jaar geconfronteerd met een Corona-crisis.  En hoewel we langzamerhand weer beginnen te genieten van onze vrijheden, en proberen te begrijpen wat deze Corona-crisis ons kan leren, heeft het een flinke impact op ons huishoudboekje. 

Zonder dromen geen daden, maar de realiteit staat daartussen in. Ik wil het met u hebben over de realiteit en over ambities. 

Realiteit

Haarlem staat er financieel niet goed voor. In een analyse van de financiële positie van BDO staat Haarlem op een 2 na laatste plek van de 100.000 + plus gemeenten. Uit 2019 hebben we een paar onbedoelde erfenissen, die nu goed uitpakken zoals een lagere schuld en een klein overschot. Dankzij een goed gevulde algemene reserve kunnen we de extra kosten door de Corona-crisis dekken, zonder slapeloze nachten te hebben. Daarvoor zijn de reserves echt bedoeld; voor dit soort tijden. En dan zie je ook maar weer dat we soms te veel in een papieren werkelijkheid leven. We kunnen niet precies berekenen wat er nodig is als appeltje voor de dorst. Maar nu we dorst hebben is het heel fijn dat de appel sappig genoeg is. 

Wethouder, verwacht u dat, na het aanpassen van de risicopositie en de kosten van de crisis, de algemene reserve nog steeds op ruim voldoende staat? 

We moeten rekening houden met een mogelijke 2e golf en met de realiteit dat in onze huidige samenleving virussen een terugkerend risico zijn. 

Jeugd & WMO

Naast Corona is er nog een andere tegenvallende werkelijkheid, die van Jeugd en WMO. De uitgaven voor het domein Jeugd zijn weer 10 miljoen gestegen tot nu 63 miljoen. Daarmee kunnen we constateren dat 5 jaar na dato het doel van de decentralisaties voor een groot deel is bereikt. De jaarrekening laat duidelijk zien dat de kosten explosief toenemen, omdat Haarlemmers de gemeente voor bijna alle type zorg beter weten te bereiken. We kunnen nu alleen maar hopen dat dit over enkele jaren zijn vruchten gaat afwerpen als deze kinderen een volwassen leven tegemoet gaan. Daar  doen we het allemaal voor. 

College, onze vraag is of kinderen het afgelopen jaar voor 10 miljoen euro ook echt betere zorg hebben gekregen?

D66 durft dat te betwijfelen. Het was ook de verwachting dat gemeenten de nieuwe taken efficiënter en meer in samenhang met elkaar en de lokale omstandigheden zouden kunnen uitvoeren en daar scoren we nog onvoldoende op. En de financiën voor de zorg zijn ook niet oneindig. We moeten voorkomen dat WMO en Jeugdzorg uitgroeien tot het het koekoeksjong van onze begroting. D66 vindt het belangrijk om ook geld te kunnen blijven uitgeven aan andere zaken. 

Kwaliteit van de zorg

Nu zijn de organisaties aan de beurt om een stap te zetten naar een betere bedrijfsvoering. De focus zal wat D66 betreft altijd op de kwaliteit van zorg liggen, maar ook op steviger contractmanagement, goed opdrachtgeverschap, betere bedrijfsvoering van de instellingen met wie de gemeente contracten afsluit, inzicht in geleverde prestaties, betere samenwerking tussen ketenpartners middels een heldere governance voor de WMO en Jeugdzorg en versoberingsmaatregelen.

Het college geeft aan dat de gemeente data-gestuurd werkt, waardoor de gemeente op het juiste moment het juiste gesprek op het juiste niveau met onze contractpartners kan voeren. D66 steunt dat, maar dat is nog geen heldere governance waarbinnen partijen regelmatig overleggen, samenwerken en gezamenlijk sturen. En dit is relevanter gezien de wens om met budgetplafonds te gaan werken. En dient het overleg binnen de governance niet breder te zijn dan alleen met de contractpartijen? Denk aan de huisarts, gecertificeerde instellingen, de kinderrechter. 

Kan het college specifiek ingaan op de inrichting van de governance van het sociaal domein (WMO én Jeugdzorg) en op welke wijze de gemeente hierin kan sturen dan wel tussentijds bijsturen op samenwerking, prestaties en uitgaven? 

Budgetplafonds

En dan het voorstel om te gaan werken met budgetplafonds. We begrijpen heel goed dat er een instrument nodig is om de uitgavengroei te beteugelen. En plafonds kunnen dan een signaal geven. Zo werkt dat in de zorg ook een tijdlang. Wel een aantal vragen van ons aan het college:

  • Wat doet het college het budget in november op is?  
  • Het college wijst er namelijk ook terecht op dat het invoeren van budgetplafonds kan leiden tot wachtlijsten. Betekent dit dan niet simpelweg het vooruitschuiven van uitgaven?

D66 is van mening dat het college nu moet doorpakken om het doel van de decentralisatie 1 kind, 1 plan, 1 regisseur nu eindelijk te gaan realiseren en dient hiervoor een motie in.  

De gemeente heeft daarnaast het afgelopen jaar alle zeilen bijgezet binnen de WMO om achterstanden weg te werken en om binnen de wettelijke termijnen besluiten te nemen. Dit heeft geleid tot een flinke toename van met name personeelskosten.

  • Is er een mogelijkheid dat de gemeente dat voortaan niet meer doet om onder een bestedingsplafond te blijven of is het Wmo proces dusdanig geoptimaliseerd dat dit sowieso niet meer gaat gebeuren?

Ambities

De coalitie is ambitieus gestart deze periode en heeft hoog ingezet op meer groen in de stad, duurzaamheid en woningbouw. Hoe houd je dan in de huidige omstandigheden dat ambitieniveau vast? 

 

  • Wat gaat het college doen om ook uitvoering te geven aan de ambitie om Haarlem verder te vergroenen en te verduurzamen?

 

Het college zet voor de woningbouw in om het doen van een Impulsaanvraag bij het Rijk voor het versnellen van Woningbouw. D66 ziet dit als een mooie kans voor Haarlem en begrijpt dat er voor de dekking van de kapitaallasten creatief gezocht moest worden naar oplossingen. Toch zijn er nog veel vragen rondom de uitvoering. We willen dekking van de kapitaalslasten niet nu al voor lange termijn vastleggen. kunnen we deze werkwijze niet voor de lange termijn vastleggen via het verlagen van een dotatie aan de reserve ‘groei van de stad’. Daarom dienst D66 een motie in.. Er ligt ook een bijzondere verantwoordelijkheid bij wethouder Roduner om de gemeenteraad op tijd mee te nemen in de consequenties van de aanvraag.

College, hoe neemt u de gemeenteraad mee in de randvoorwaardelijke afspraken die u maakt met het Rijk om voor deze impulsfinanciering in aanmerking te komen? 

We kunnen verder met elkaar blijven praten over schuldquote en actualisatie van prijsontwikkeling van investeringen. Feit is dat het realisatiepercentage vorig jaar achter bleef. Dat moet omhoog als de coalitie überhaupt al de huidige ambities waar willen maken. Zonder een hoger realisatiepercentage heeft het vastleggen van nieuwe ambities geen zin. 

Cultuur

Dan  cultuur; Deze crisis heeft ons ook maar weer laten zien hoe belangrijk cultuur is voor mensen. Waar zouden we zijn tijdens het thuiszitten zonder films, series, boeken en muziek. Het college richt een fonds in voor het opvangen van de noden van deze sector. Dat steunt D66 want nogmaals deze crisis mag niet kapot maken wat wij in Haarlem in jaren hebben opgebouwd. Vanuit actieve Haarlemmers kwam het idee op van een Corona -heffing. Het idee is om via een fonds nu de voorkomen dat cultuurinstellingen omvallen en dit later te laten aanvullen door een al dan niet vrijwillige Corona-heffing te vragen aan bezoekers. Kunnen instellingen zelf en bezoekers ook een steentje bijdragen. College, graag uw reactie op dit idee. 

(Helaas hebben veel Haarlemmers ook te maken met onzekerheid over hun baan en zijn er ook die hun baan al kwijt zijn. Daarom dient D66 samen met de VVD een motie in die het college opdraagt om een Sociaal Plan te maken om Haarlemmers in staat te stellen zo snel en zo goed mogelijk weer aan het werk te gaan.)

Tenslotte

deze Corona- crisis kan ons wat leren en er komen ook mooie dingen uit voort. Als dit een generale repetitie was voor andere uitdagingen, dan weten we nu dat de dingen die we niet voor mogelijk hielden ineens wel mogelijk waren. Denk aan het stoppen van het vliegverkeer, drastisch terugdringen van mobiliteit, digitale consulten en onderwijs. We praten nu vooral over hoe we de crisis het hoofd kunnen bieden. Het is straks ook aan ons Haarlemmers en ons stadsbestuur om de kansen te zien en ze vorm te geven. Tussen dromen en daden staat de realiteit, maar zonder dromen nooit daden, dus blijf dromen.