Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 5 juli 2021

KADERNOTA: Er staat niet veel in

Voor mij een heel bijzonder moment in dit ‘rare’  jaar. Dit is mijn achtste Kadernotabehandeling als fractievoorzitter en ook mijn laatste. Vorige week is Meryem Cimen tot onze nieuwe lijsttrekker gekozen. Ik wens haar veel succes toe. Mijn eerste Kadernotabehandeling was in 2013 als vervanging van een zieke Louise. Ik ga dit wel missen, maar gelukkig hebben we de begroting nog. En dat laatste zal het college ook regelmatig gedacht hebben, dat ademt deze Kadernota ook in alles uit: “ gelukkig hebben de begroting nog voor de echte besluiten”. 

Eigenlijk is de Kadernota het belangrijkste  document uit de planning & controlcyclus van het jaar. Dit is het moment waarop het college haar kader en keuzes neerlegt voor het maken van de begroting in het najaar. En het moment waarop de raad kan bijsturen en dat doen we dan ook vaak gretig. Zo’n 100 moties bij de behandeling was geen uitzondering. Wij hebben daar zelfs een speciale chef moties voor aangesteld; Misja vervult die rol al vele jaren met verve. 

In jargon heet het dat de Kadernota dit jaar beleidsarm is. In lekentaal betekent het dat er eigenlijk niet veel instaat. Deze Kadernota staat niet veel in. Er zijn zoveel onzekerheden in dit ‘rare’  jaar dat het bijkans onmogelijk is de begroting al in de steigers te zetten. Wat gaat het college doen als dezelfde onzekerheden er over een paar maanden nog steeds zijn? Wat wordt dan het plan de campagne van het college voor de begroting? 

De begrotingsbehandeling neemt daarom dit jaar in belang toe. Ook dit is weer een tijdelijke gedragsverandering die dit Coronajaar ons afdwingt waarvan we ons later zeer serieus moeten gaan afvragen of die ons niet beter bevalt dan het oude. De raad heeft van nature namelijk de neiging om van de kadernota en de begroting twee soorten van algemene beschouwingen te maken inclusief het daarbij behorende motiefeest. 

En om dit experiment luister bij te zetten, dient D66 daarom dit jaar bij de vooralsnog Kadernota geen moties of amendementen in anders dan de raadsbrede oproep om de griffie beter te equiperen en een correctie van het college op ons amendement van de begroting vorig jaar met betrekking tot tarieven differentiatie van de afvalstoffenheffing. Dat is onvoldoende verder gebracht en besproken ten opzichte van de begroting vorig jaar. 

Toch zijn er zeker wel een aantal kaders waar ik het vanavond met u over wil hebben, dat zijn achtereenvolgens:  uiteraard de financiën, het sociaal domein en corona. En ik zet daarbij steeds een andere bril op. 

Allereerst de financiën in balans

Het is maar net met welke bril je kijkt; aan de ene kant lijkt het op papier heel goed te gaan met de stad: de algemene reserve staat op de ratio 1,9  bijna op goed, onze reserves zijn gegroeid, de schuldquote  staat met 75% voor het eerst sinds mijn raadstijd in het groen. Ik had niet gedacht dat moment ooit nog mee te maken. En toch stemt het me niet vrolijk. 

D66 maakt zich grote zorgen over de enorme boeggolf aan investeringen en de oplopende onderhoudsvoorraad, die we nu voor ons uit aan het duwen zijn. Over de opgelopen achterstand zegt het college opgewekt:’ we hebben al voorbereidingen getroffen, dus we krijgen het in 2022 wel voor elkaar. College, kijk ons eens recht in de ogen en laat bij de begroting beter uitgewerkt zien welke investeringen u realistisch denkt te kunnen oppakken en wat er echt uitgesteld moet gaan worden. We willen namelijk echt dat er nog zoveel mogelijk terecht komt van alle ambities ook op groen en duurzaamheid waar we samen mee begonnen zijn.

D66 maakt zich al langer zorgen over het feit dat de gemeente Haarlem langzamerhand een kampioen in plannen maken is geworden, maar dat die plannen vervolgens jaren moeten wachten op uitvoering. Dat zorgt voor extra kosten, omdat het vrijwel nooit zo is dat Haarlem het eerdere plan dan zonder wijzigingen en inspraak kan uitvoeren. College, hoe kijkt u hier tegenaan 

En dan concreet: wanneer gaat het college aan de slag met de Groene Singelgracht -waar we vorig jaar een motie over aan hebben genomen-, en hoe zorgen we dat een plekken zoals de Raaksbruggen echt leefbaarder en groener worden?

Het college stelt voor een paar knelpunten in zone-management op te vullen en dat te dekken uit de reserve groei. En hoewel D66 dit doel steunt, hebben wij moeite met deze dekking. De reserve groei is bedoeld voor algemene voorzieningen die nodig zijn als gevolg van de groei. Wij willen het college verzoeken om bij het opstellen van de begroting te komen met een andere dekking. Daarop roepen we het college ook op om met een voorstel te komen om de extra middelen vanuit de meicirculaire zo snel mogelijk  goed te besteden.  Graag een reactie van de wethouder daarop 

Afgelopen jaar hebben we met een positief resultaat afgesloten, terwijl we juist dat jaar de OZB voor de Haarlemmers hebben verhoogd. D66 staat achter die keuze toen, we moesten toen bezuinigen, maar nu weten we dat juist Haarlem een “ corona-voordeel gemeente” is.  In dat licht vindt D66 de voorstellen om de tarieven van de afvalstoffenheffing te differentiëren onacceptabel, aangezien dat er voor zorgt dat  Haarlem, voor gezinnen, tot de duurste gemeenten van Nederland gaat behoren. Ook het doortrekken van SPA wat weer tot een hogere afvalstoffenheffing leidt, vindt D66 op dit moment dat Haarlem tot de top 6 van duurste gemeenten hoort, onacceptabel. Wat D66 betreft verhogen we de lasten niet meer verder totdat we weer tot het gemiddelde van de G40 behoren. 

Sociaal domein; jeugd & WMO: het tekort van het teveel

Van deze beleidsarme Kadernota gaat maar liefst een kwart over jeugd & WMO, dus ook een kwart van mijn tekst gaat daarover. We spreken met mooie woorden over transities en transformaties. Het college doet voorkomen alsof de financiële tekorten leidend zijn voor de benodigde transformatie. Ook hier is het maar net met welke bril je kijkt. 

Er zijn grofweg twee groepen raadsleden; degenen die denken dat als het Rijk nu maar structureel met voldoende geld over de brug komt dan zijn we uit de problemen en degenen die vinden dat hier structureel iets niet goed zit. 

Volgens D66 is er structureel iets mis in ons stelsel van jeugdzorg en Wmo. “ In zo’n rijk land als Nederland kan het toch niet zo zijn dat kinderen en ouderen met problemen niet geholpen worden”. Dat hoor ik vaak en daar ben ik het ook helemaal mee eens. Tegelijkertijd is dat precies een dogma wat ons in de weg zit. 

Geld mag nooit het probleem zijn en eigenlijk is het dat ook niet. Sinds de decentralisaties in 2015 is het jaarlijks budget voor de jeugdzorg in 5 jaar gestegen van 28 naar 38 miljoen. Vorige kaderbrief was het budget voor de jeugdzorg  én de Wmo in  één jaar met 9 miljoen gestegen tot een totaal van maar liefst  63 miljoen. Laat die bedragen op je inwerken als critici zeggen dat we in Haarlem beknibbelen op de zorg. We geven steeds meer uit, maar wordt de geleverde zorg aan mensen beter? Of moet het systeem anders? En let wel, D66 zegt niet dat minder geld de oplossing is, maar meer geld vaak ook niet.

Zoals prof Damiaan Denys, voorzitter van de Nederlandse vereniging van psychiatrie in zijn boek schrijft;’ dit teveel levert een tekort op. We willen te veel en we kunnen te veel. Er is door de huidige welvaart meer geld en personeel beschikbaar om het nog fouter te laten lopen. Nederland heeft nu al bijna de hoogste psychiater dichtheid ter wereld. Om over psychologen nog maar niet te spreken. En toch staan er nog vacatures open. Er is gewoon teveel. Kinderen in de jeugdzorg krijgen te maken met 10 tot 60 verschillende medewerkers; er is gewoon teveel. 

Daarnaast kunnen we gerust stellen dat de meeste kinderen met problemen het gevolg zijn van ouders met problemen. Psychiater Peter Dijkshoorn stelde dat de meeste uit huisgeplaatste kinderen ouders met een trauma hebben. We praten hier al zolang over een gezin, een plan, een regisseur. Dat blijkt voor dit overbelaste systeem gewoon nog teveel gevraagd. Wethouder, kunt u niet sneller en pragmatischer aan de slag met de voorkeursaanbieders over de ouders van uithuisgeplaatste kinderen te behandelen voor hun trauma’s?

De afgelopen jaren na de decentralisaties is begrijpelijk hard ingezet op zorgcontinuïteit en te weinig op samenhang en samenwerking tussen al die aanbieders. Dat moet anders, daarom steunt D66 de regionale visie jeugdzorg en willen we inzetten op uitstroom van kinderen uit de jeugdzorgcarrousel. Hier heeft D66 vorig jaar ook om gevraagd in onze motie: Waar blijft toch dat plan. Wethouder, hoe staat het daarmee?

Alles toont aan dat er een crisis is de geestelijke gezondheidszorg en hoe we dat hebben georganiseerd. Er is overaanbod voor lichte gevallenen en moeilijke gevallen sturen we van aanbieder naar aanbieder en blijkt het lastig een plek te vinden. We zien namelijk zorgaanbieders in deze raad voorbijkomen die too-big-to-fail zijn waar de gemeente dan alsnog de rekening voor hun verkeerde beleid moet betalen.  Wat D66 kan en mag dat niet alleen een probleem van de gemeente zijn en daarom moeten we naar samenwerking met de aanbieders om mensen zo goed mogelijk te helpen. Precies daarom steunt D66 ook het model van aanbesteding in een dialooggerichte aanpak. 

Tenslotte denkt D66 dat dat we bij de jeugdzorg een mentale shift moeten maken, want sommige dingen horen gewoon bij het leven. Je kunt in onze samenleving namelijk niet meer afwijken van de norm zonder “ gestoord “ te zijn. We moeten ons gaan afvragen of we mensen en kinderen nu echt aan het helpen zijn of dat we ze verder willen perfectioneren en optimaliseren van kinderen die niet voldoende aan het systeem zijn aangepast. Als een kind niet lekker gaat, dan is niet de zorg altijd de oplossing, maar een andere sportclub misschien wel. We willen ervoor zorgen dat het dagelijks leven de zorg overneemt en niet andersom. 

Corona

Door onze bril zien we dat er in Haarlem leuke en krachtige mensen wonen en werken, dat laat deze crisis ook weer zien. De veerkracht, ondernemingslust en creativiteit is ongelofelijk inspirerend om te zien. Economisch komen we er wel weer bovenop , zo lijkt het nu. Het gaat ook niet alleen om het economische herstel, maar ook om het mentale herstel. Corona en de coronamaatregelen laten bij sommige groepen zijn sporen na. D66 vraagt in het bijzonder aandacht voor de jongeren, die op sociaal gebied lange tijd tot stilstand zijn gekomen. Wethouder onderwijs, D66 heeft onlangs een motie ingediend “a little less conversation” om ervoor te zorgen dat de gemeente snel plannen zou ontwikkelen om alle jongeren in de stad weer te reactiveren. De kinderen van onze fractie hebben hier nog niets van gemerkt. Hoe zit het met de uitvoering en wat gaat de gemeente deze zomer organiseren om jongeren weer in contact met elkaar te laten komen? Dit is dan ook het moment om de al langer klinkende en steeds breder gedeelde oproep in het onderwijsveld voor bredere en langere brugklasperiode handen en voeten te geven. D66 kijkt met enige zorg naar het tekort aan brede scholengemeenschappen (VMBO-t. Havo en VWO) in Haarlem. Wethouder onderwijs, wilt u in gesprek met het onderwijsveld gaan om de ambitie om kinderen meer kansen te geven door de brugklasperiode te verlengen gestalte te geven en wilt u daarbij ook kijken wat u kunt doen om lycea en stand-alone VMBO’s tot samenwerking te brengen? 

D66 vindt het belangrijk dat het college inzet op het welzijn van de bewoners van Haarlem. De afgelopen 1,5 jaar heeft ons duidelijk gemaakt dat mensen in goede gezondheid minder last hebben van het corona-virus, maar ook los van het corona-virus langer leven. D66 roept het college dan ook op om het laaghangende fruit in het coalitieprogramma en in aangenomen moties en raadsvoorstellen om een gezonde levensstijl te bevorderen, zoveel mogelijk te plukken. Zorg voor de beloofde 10.000-stappen-routes per stadsdeel, voer snel overal 30 km/uur in en maak echt ruimte voor fietsers en voetgangers.

Tenslotte onze zonnebril

We gaan in Haarlem hopelijk een mooie zomer tegemoet. De stad laat zich weer van haar mooie en gastvrije kant zien. Het college is creatief en flexibel geweest om zo goed mogelijk inwoners te ondersteunen en ons door deze periode te helpen. Nu moet ze zich opnieuw weer herpakken en zich schrap zetten voor de eindsprint van deze raadsperiode. Maak verder ook zoveel mogelijk andere ambities daadwerkelijk waar.  D66 zet haar positieve bril op deze zomer, maar gelukkig hebben we de begroting nog.